← Все темы

1. Дефис арқылы дұрыс жазылған қатарды көрсетіңіз.

   AA. үгіт-насихат жұмысы, халықаралық қарым-қатынас

   BB. отыз-шақты кездесу, он-шақты жоба

   CC. мекен-жай орны, алдын-ала ескерту

   4D. кез-келген сәтте, кей-бір уақытта
   Пояснение. Сөздердің дефис арқылы жазылу ережесіне сай «үгіт-насихат» (қос сөз) және «қарым-қатынас» (қос сөз) дефиспен дұрыс жазылған. Басқа нұсқалардағы «отыз шақты», «мекенжай», «алдын ала», «кез келген», «кейбір» сөздері дефиссіз жазылуы тиіс.

2. Тыныс белгісі дұрыс қойылған қатарды белгілеңіз.

   AA. Зайырлы дегеніміз – озық, толерантты, ашық қоғам.

   BB. Келіссөз ұзаққа созылды, бірақ, тараптар нақты шешімге келе алмады.

   CC. Сындарлы сыртқы саясат, қауіпсіздіктің кепілі.

   4D. Бұл екі ел арасында көптен бері – шешемін таппай келе жатқан мәселе.
   Пояснение. Бұл сөйлемде бастауыш пен баяндауыштың арасына сызықша дұрыс қойылған және бірыңғай мүшелер үтір арқылы дұрыс ажыратылған. Басқа нұсқаларда тыныс белгілері қате қойылған (мысалы, «бірақ» қарсылықты жалғаулығынан кейін үтір қойылмайды).

3. Осы шақтағы сөйлемді белгілеңіз.

   AA. Жиналыстың барысында хаттаманың бірінші нұсқасы жазылды.

   BB. Хатшы хаттаманы отырыс кезінде жазады.

   CC. Жиналыстан кейін хаттамаға төраға және хатшы қол қойды.

   4D. Хаттаманың көшірмесін алу керек.
   Пояснение. Сөйлемдегі «жазады» етістігі ауыспалы осы шақ тұлғасында тұр, бұл іс-әрекеттің қазіргі уақытта әдеттегідей жасалатынын білдіреді.

4. Қандай құжаттың сипаттамасы берілгенін анықтаңыз. ... – түпнұсқаның орнына жасалған құжат, заңды күші бірдей болады.

   AА. Дубликат

   BВ. Мінездемесі

   CС. Қолхатты

   4D. Анықтамада
   Пояснение. Түпнұсқа жоғалған немесе бүлінген жағдайда оның орнына берілетін және заңды күші бірдей болатын құжат дубликат (төлнұсқа) деп аталады.

5. Көптік жалғауы жалғанбайтын қатарды белгілеңіз.

   AA. хаттаманың көшірмесі, кітапхана қоры, академия тыңдаушысы

   BB. әр өңір, бүкіл халық, он жоба

   CC. кеңейтілген жиналыс, маңызды кездесу, ресми отырыс

   4D. құрылымдық бөлімше, лауазымдық міндет, депутаттық сауал
   Пояснение. Бұл қатардағы сөз тіркестерінің құрамында жалпылау есімдіктері (әр, бүкіл) және сан есім (он) бар, сондықтан олардан кейін келетін зат есімдерге көптік жалғауы жалғанбайды.

6. Тыңдалымда жауабы бар сұрақты анықтаңыз.

   AА. Марқакөл қорығы Қазақстанның ең суық аймағы болғандықтан, қыс мезгілінде температура шамамен неше градус болады?

   BВ. Марқакөл Азутау және Күршім жоталарының аралығында, теңіз деңгейінен неше метр биіктікте орналасқан?

   CС. Қорықтың флорасы мен фаунасында ерекше жануарлардың қай түрі кездеседі?
   Пояснение. Марқакөлдің географиялық орналасуы мен теңіз деңгейінен биіктігі (1447 метр) туралы нақты деректер әдетте мәтіндерде жиі кездеседі және тыңдалым сұрағына нақты жауап болады.

7. Тыңдалымдағы деректі заттың атын білдіретін сөзді табыңыз. Адам – ғылым жаңалықтарын ашты.

   AA. Ашты

   BB. Жаңалықтарын

   CC. Ғылым

   4D. Адам
   Пояснение. Сөйлемдегі деректі зат есім (нақты көзбен көріп, қолмен ұстауға болатын заттың аты) — «Адам» сөзі, ал «ғылым» және «жаңалық» дерексіз ұғымдарды білдіреді.

8. Дұрыс жазылған нұсқаны көрсетіңіз.

   AA. Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Төрағасы

   BB. Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің төрағасы

   CC. Қазақстан Республикасының Премьер-министрі

   4D. Қазақстан Республикасының Сыртқы істер Министрі
   Пояснение. Қазақстан Республикасының ресми лауазымдарының атауларында мемлекеттік органдардың басшылары (мысалы, Парламент Сенатының Төрағасы) бас әріппен жазылады, ал басқа нұсқаларда орфографиялық қателер бар (мысалы, «Премьер-министр» сөзінде «министр» кіші әріппен, ал «Сыртқы істер министрі» лауазымында «министр» сөзі кіші әріппен жазылуы тиіс).

9. Тыныс белгісі дұрыс қойылған қатарды белгілеңіз.

   AA. Бұл екі ел арасында көптен бері – шешемін таппай келе жатқан мәселе.

   BB. Келіссөз ұзаққа созылды, бірақ, тараптар нақты шешімге келе алмады.

   CC. Сындарлы сыртқы саясат, қауіпсіздіктің кепілі.

   4D. Зайырлы дегеніміз – озық, толерантты, ашық қоғам.
   Пояснение. Бұл сөйлемде «зайырлы дегеніміз» сөзінен кейін сызықша дұрыс қойылған және бірыңғай мүшелер (озық, толерантты, ашық) үтір арқылы дұрыс ажыратылған.

10. Жалғауы дұрыс жалғанған қатарды табыңыз.

    AA. экономисттің, туристке

    BB. экономисттер, туристтер

    CC. экономистпен, туристпен

    4D. экономистің, туриске
    Пояснение. Орыс тілінен енген «-ист» суффиксімен аяқталатын сөздерге қазақ тілінде жалғау жалғанғанда, түбірдің соңындағы «т» дыбысы түсіп қалып, «экономистің», «туриске» болып дұрыс жазылады.

11. Тыныс белгісі дұрыс қойылған сөйлемді белгілеңіз.

    AA. Әр адамның, кілті өзгеше, соны табу, өнер.

    BB. Әр адамның кілті – өзгеше, соны табу – өнер.

    CC. Әр адамның кілті өзгеше, соны табу өнер.

    4D. Әр адамның кілті – өзгеше, соны табу өнер.
    Пояснение. Бұл сөйлемде бастауыш пен баяндауыш арасындағы сызықшалар («кілті – өзгеше», «табу – өнер») ережеге сай дұрыс қойылған.

12. Қарама-қарсы мағынада жазылған сөйлемді табыңыз.

    AА. Бірі көп нәрседен қорқады, бірі тез ренжиді.

    BВ. Біреуі бәріне уайымдап жүреді, екіншісі ештеңені ұнатпайды.

    CС. Адамдардың мінезі әртүрлі болады.

    4D. Біреу тез апуланады, ал біреу үнемі күлімдеп жүреді.
    Пояснение. Бұл сөйлемде «тез ашуланады» (ашулану) және «үнемі күлімдеп жүреді» (күлімдеу) деген қарама-қарсы мағыналы (антонимдік) әрекеттер сипатталған.

13. Бірдей сөздің екі мағынада қолданылуын анықтаңыз.

    AA. Өз қатеңді өзің жөнде. Мамандық таңдауда қателеспе.

    BB. Дөңгелек үстел жұмысы аяқталды. Біз төрдегі дөңгелек үстелге отырдық.

    CC. Досыммен ғана сырласамын. Жалған достан – жау артық.

    4D. Денсаулыққа көңіл бөлу керек. Дені саудың – жаны сау.
    Пояснение. «Дөңгелек үстел» тіркесі бірінші сөйлемде ауыспалы мағынада (жиналыс, мәжіліс), ал екінші сөйлемде тура мағынада (пішіні дөңгелек жиһаз) қолданылып, бірдей сөздің екі түрлі мағынасын білдіріп тұр.

14. Деректі заттың атын білдіретін сөзді белгілеңіз. Жас келіннің тәжім етуі.

    AA. Келіннің

    BB. Етуі

    CC. Тәжім

    4D. Жас
    Пояснение. Сөз тіркесіндегі деректі зат есім (нақты затты, адамды білдіретін сөз) — «келіннің» (келін), ал «тәжім» — дерексіз ұғым, «жас» — сын есім, «етуі» — етістік.

15. «Қандай?» деген сұраққа жауап беретін сөзі бар сөйлемді белгілеңіз.

    AА. Тауар өндіру экономиканың дамуына әсер етеді.

    BВ. Тауарлардың жақсы өтуі сапасына тікелей байланысты.

    CС. Отандық тауарлар сұранысқа ие.

    4D. Тауарды шетелге шығарудың да пайдасы бар.
    Пояснение. Сөйлемдегі «жақсы» сөзі «қандай?» (қандай өтуі? - жақсы өтуі) сұрағына жауап береді.

16. Бір сөздің екі мағынада қолданылуын көрсетіңіз.

    AA. Досы көпті жау алмайды. Жалған достан – жау артық.

    BB. Денсаулыққа көңіл бөлу керек. Дені саудың – жаны сау.

    CC. Өз қатенді өзін түзе. Мамандық таңдауда қателеспеу керек.

    4D. Хат жазып, өңірлерге жіберу керек. Жазда Жетісу өңіріне барамыз.
    Пояснение. «Өңір» сөзі бірінші сөйлемде «аймақ, облыс» мағынасында (аймақтарға хат жіберу), ал екінші сөйлемде нақты географиялық атаудың құрамында (Жетісу өңірі) қолданылып, бір сөздің екі түрлі мағыналық реңкте қолданылуын көрсетіп тұр.

17. Қатесі бар сөйлемді белгілеңіз.

    AA. Оларды демалыс күні жұмысқа шақырса, қуана-қуана барады.

    BB. Сіз күніне қанша сағат жұмыс істейсіз?

    CC. Еңбекқор адамдар тәулігіне 12 сағат жұмыс істейді.

    4D. Еңбекқор адамдар артық жұмысы үшін қосымша жалақыда сұрамайды.
    Пояснение. Сөйлемде септік жалғауы қате қолданылған: «қосымша жалақыда сұрамайды» емес, «қосымша жалақы да сұрамайды» (мұнда «да» — шылау) немесе «жалақы сұрамайды» болуы керек.

18. Мағынасы жақын сөздерді белгілеңіз.

    AA. кеңесші, көмекші

    BB. құжат, бұйрық

    CC. орындаушы, әзірлеуші

    4D. ұйымдастырушы, жауапты
    Пояснение. Сөздердің мағыналары бір-біріне өте жақын: «кеңесші» (кеңес беретін адам) және «көмекші» (көмектесетін адам) синонимдес болып табылады.

19. Осы шақтағы сөйлемді мазмұнына қарай толықтырыңыз. «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» құрметті атағы ....

    AA. Әскери қызметкерлерге батыл қадамдары үшін берілмек.

    BB. Көп балалы аналарға белгіленген нормалар бойынша берілген.

    CC. Ғарышта ұшудың бағдарламасын табысты орындаған азаматтарға берілді.

    4D. Қазақстан Республикасына сіңірген ерекше еңбегі үшін беріледі.
    Пояснение. Осы шақтағы (настоящее время) сөйлемді толықтыру үшін «беріледі» (дается / присваивается) етістігі қолданылады, ал қалған нұсқаларда келер шақ (берілмек) пен өткен шақ (берілген, берілді) тұлғалары берілген.

20. Деректі заттың атын білдіретін сөзді белгілеңіз: Жігіттің ақылы, адамшылығы мол.

    AA. Адамгершілігі

    BB. Ақылы

    CC. Мол

    4D. Жігіттін
    Пояснение. Сөйлемдегі «жігіттің» сөзі нақты, деректі затты (адамды) білдіреді, ал «ақылы» мен «адамшылығы» дерексіз (абстракт) ұғымдар болып табылады.

21. Тыныс белгісі дұрыс қойылған сөйлемді анықтаңыз.

    AA. Ізгі адам – ренішті тізіп жатпайды.

    BB. Ауыл шаруашылығын дамытпай, бәсекеге қабілетті экономика құру мүмкін емес.

    CC. Отаншылдық әр адамға керекті ең ұлы қасиет.

    4D. Өнер – мінезді жұмсартады.
    Пояснение. Бұл сөйлемде үтір көсемшелі оралымды («дамытпай») негізгі сөйлемнен дұрыс бөліп тұр. Ал А, C және D нұсқаларында сызықша мен тыныс белгілері синтаксистік ережелерге сай емес (бастауыш пен баяндауыш арасындағы сызықша қате қойылған немесе жетіспейді).

22. Тұрақты тіркестің дұрыс мағынасын табыңыз.

    AA. жүрек жалғау – сезімін білдіру

    BB. жүрек жұтқан – батыл адам

    CC. көзді ашып жұмғанша – баяу қимылдау

    4D. шашы тік тұрды – шашын тарамау
    Пояснение. «Жүрек жұтқан» тұрақты тіркесі өте батыл, қорықпайтын адамды білдіреді, сондықтан бұл нұсқа дұрыс мағынаны көрсетіп тұр.

23. Сіз кітап оқығанды ұнатасыз ба?

    AA. Әрине, уақытым болса оқитын едім.

    BB. Әрине, кітап оқыған жақсы ғой.

    CC. Әрине, ол менің сүйікті ісім.

    4D. Әрине, жұмыстан кейін уақыт болмайды.
    Пояснение. Бұл нұсқа сұраққа тікелей және толық жауап береді, өйткені кітап оқуды ұнататынын және оның сүйікті ісі екенін нақты растайды.

24. Сандар емлесіне сәйкес келмейтін сөйлемді белгілеңіз.

    AA. Ең ірі 32 елдің экономикасына талдау жасалды.

    BB. Жобаны іске асыру үшін 500 000 000 (бесжүз млн) тенге бөлінді.

    CC. Астана экономикалық форумында 11 тақырып талқыланды.

    4D. Форумға қатысушылардың үштен екі бөлігі онлайн қосылды
    Пояснение. Сандардың жазылу емлесі бойынша санмен көрсетілген соманы жақша ішінде сөзбен қайталағанда «бес жүз миллион» деп толық жазылуы керек, ал «бесжүз млн» нұсқасында сөздер бірге жазылып, қысқарту қате қолданылған.

25. Тыныс белгісі дұрыс қойылған сөйлемді анықтаңыз.

    AA. Уақытты бағалау – адамдықтың белгісі.

    BB. Ізгі адам, біреудін уақытын бекерге алмайды.

    CC. Уақыт та – өзен сияқты тез ағады.

    4D. Уақыт адам өміріндегі – баға жетпес құндылық.
    Пояснение. Бұл сөйлемде бастауыш та (Уақытты бағалау), баяндауыш та (белгісі) атау тұлғадағы заттанған сөздер болғандықтан, олардың арасына сызықша дұрыс қойылған. Басқа нұсқаларда үтір мен сызықша орынсыз қолданылған.

26. Құжат атауларын белгілеңіз.

    AA. бұйрық, қаулы, жарлық

    BB. кіріс, шығыс, аралық

    CC. түпнұсқа, көшірме, дубликат

    4D. шұғыл, жедел, ресми
    Пояснение. Нұсқадағы «бұйрық» (приказ), «қаулы» (постановление) және «жарлық» (указ) сөздері ресми құжаттардың атаулары болып табылады.

27. Сөйлемді дұрыс құрастырыңыз. 1) негізгі мәселелер 2) күн тәртібінде 3) сол күнгі мәжілісте қаралатын 4) жазылады

    AA. 2) 3) 1) 4)

    BB. 3) 2) 4) 1)

    CC. 1) 4) 3) 2)

    4D. 1) 2) 3) 4)
    Пояснение. Берілген сөз тіркестерінен «Күн тәртібінде сол күнгі мәжілісте қаралатын негізгі мәселелер жазылады» (2, 3, 1, 4) деген мағынасы дұрыс, жүйелі сөйлем құралады.

28. Бұйрық мағынадағы сөйлемді белгілеңіз.

    AА. Бұқаралық ақпарат құралдарында хабарландыру жарияланды.

    BВ. Бұқаралық ақпарат құралдарына хабарландыру жарияламақпыз.

    CС. Бұқаралық ақпарат құралдарына хабарландыру жариялансын.

    4D. Бұқаралық ақпарат құралдарына хабарландыру жариялау керек.
    Пояснение. Сөйлемдегі етістік бұйрық райдың 3-жағындағы «-сын» жұрнағы арқылы жасалып, бұйрық мағынаны білдіріп тұр.

29. Көп нүктенің орнына тиісті сөздерді табыңыз. Егер анықтама жоғары тұрған ұйымға берілсе, ... ол арнайы бланкте дайындалып, ... ұйым жетекшісі қол қояды.

    AA. сондықтан, бірақ

    BB. ал, және

    CC. онда, оған

    4D. және, сондай-ақ
    Пояснение. Бұл сөйлемде шартты бағыныңқы байланыс қолданылып тұр: «Егер...» шылауына сәйкес екінші бөлігінде «онда» сөзі келеді, ал «қол қояды» етістігімен «оған» (анықтамаға) есімдігі байланысады.

30. Мағынасы қарама-қарсы қолданылған сөйлемді белгілеңіз.

    AA. Жиналан адам көп болса да, қатысқандары санаулы ғана болды.

    BB. Жиналыс басталғанға дейін, қызметкерлер түгел жиналды.

    CC. Бастықтың қолы қойылмайынша, шығыс құжаты тіркелмейді.

    4D. Көпшіліктен береке кетпес, берекелі жерден мереке кетпес.
    Пояснение. Сөйлемде мағынасы қарама-қарсы «көп» (много) және «санаулы ғана» (всего лишь считанные/мало) сөздері қолданылған.