← Все темы

1. Реттік сан есімнің дұрыс жазылған қатарын табыңыз.

   AA. VII-тарау

   BB. 37-інші бөлім

   CC. 98-бап

   4D. №113-Жарлық
   Пояснение. Рим цифрларынан кейін дефис арқылы реттік сан есімнің жалғауы немесе сөз жазылмайды, бірақ «VII-тарау» сияқты тіркестерде дефис қолданылуы дұрыс деп танылады (немесе басқа нұсқаларда қателер бар: 37-інші емес, 37-нші болуы керек, ал 98-бап пен №113-Жарлықта реттік сан есімнің көрсеткіші жоқ).

2. Кеңес беру мағынасындағы сөйлемді табыңыз.

   AA. Еріншектің ертеңі бітпейді.

   BB. Көз қорқақ, қол батыр.

   CC. Бірінші, маңызды әрі шұғыл жұмыстарды орындап үйреніңіз.

   4D. Уақытты дұрыс пайдалану үшін жоспар жазып алу маңызды.
   Пояснение. Бұл сөйлемде «үйреніңіз» деген бұйрық райдың сыпайы түрі арқылы кеңес беру, нұсқаулық көрсету мағынасы анық білініп тұр.

3. Сөйлемді толықтырыңыз. Ең бастысы, бұрыштама қысқа ... ...

   AA. сөйлеуі керек

   BB. білуі керек

   CC. аударуы керек

   4D. жазылуы керек
   Пояснение. Бұрыштама (резолюция) жазбаша түрде ресімделетіндіктен, оның қысқа әрі нұсқа жазылуы керек екендігі заңдылық.

4. Қатесіз жазылған сөйлемді анықтаңыз.

   AA. Заң жобасы қазіргі кезде депутаттарда.

   BB. Заң жобасына депутаттарда өзгертулер мен толықтырулар енгізді.

   CC. Сайлауға қатысу үшін әкімдерде өз жаспарларын таныстырады.

   4D. Дөңгелек үстел жұмысына депутаттармен әкімдер қатысады.
   Пояснение. В варианте А грамматическая структура предложения верна. В остальных вариантах допущены ошибки в управлении падежами или употреблении послелогов.

5. Мағынасы жақын сөздерді табыңыз

   AA. айғақ – дәлел

   BB. жылдам – баяу

   CC. сұрақ – жауап

   4D. тексер – жатта
   Пояснение. Берілген нұсқалардың ішінде тек «айғақ» және «дәлел» сөздері синоним, яғни мағынасы жақын сөздер болып табылады. Қалған нұсқалар антонимдер немесе мағынасы әртүрлі сөздер.

6. Намысқа байланысты айтылған мақалды белгілеңіз.

   AA. Ойнап сөйлесең де, ойлап сөйле.

   BB. Көз қорқақ, қол батыр.

   CC. Білекті бірді жығады, білімді мыңды жығады.

   4D. Малым – жанымның садақасы, жаным – арымын садақасы.
   Пояснение. Бұл мақалда адамның ары мен намысы оның өмірі мен малынан да биік тұратыны айтылған, сондықтан ол тікелей намысқа байланысты.

7. Шартты мағынадағы сөйлемді көрсетіңіз.

   AA. Қазіргі уақытта туристер үшін арнайы турпакеттер әзірленуде.

   BB. Туризм саласын дамыту үшін бірнеше жоба әзірлемекшіміз.

   CC. Жоба іске асса туристердің келу қар[?]ны көбейеді.

   4D. Туризм саласын дамыту үшін шет елдермен байланыс орната бастадық.
   Пояснение. Сөйлемдегі «іске асса» етістігі шартты рай тұлғасында (-са/-се) тұр және іс-әрекеттің орындалу шартын білдіреді.

8. Қысқарған сөзге жалғауы қате жалғанған қатарды белгілеңіз.

   AA. ДДСҰ-мен

   BB. ЕҚЫҰ-дан

   CC. ШЫҰ-ға

   4D. ЖШС-нің
   Пояснение. Қысқарған сөздерге жалғау соңғы әріптің дыбысталуына қарай жалғанады. ЖШС (же-ша-се) дауыссыз дыбысқа аяқталғандықтан, оған ілік септігінің жалғауы жіңішке әрі ашық «-нің» емес, «-тің» (ЖШС-тің) түрінде жалғануы керек еді.

9. Дұрыс құрастырылған сөйлемді белгілеңіз.

   AA. Былтырдан бері осы мекемеде жұмыс істеп жүрмін.

   BB. Өткен айдан бастап осы мекемеде жұмыс істемекшімін.

   CC. Келесі жылдан бері осы мекемеде жұмыс істеп жүрмін.

   4D. Былтыр осы мекемеге жаңадан қызметкерлер қабылдаймыз.
   Пояснение. Бұл сөйлемде уақыт пен етістіктің шағы өзара сәйкес келіп тұр: «былтырдан бері» (өткен шақтан қазіргі уақытқа дейін) тіркесі «жұмыс істеп жүрмін» (осы шақ) етістігімен дұрыс байланысқан.

10. Тыныс белгісі дұрыс қойылған сөйлемді анықтаңыз.

    AA. Уақыт та – өзен сияқты тез ағады.

    BB. Уақытты бағалау – адамдықтың белгісі.

    CC. Ізгі адам, біреудің уақытын бекерге алмайды.

    4D. Уақыт адам өміріндегі, баға жетпес құндылық.
    Пояснение. Бұл сөйлемде бастауыш (Уақытты бағалау) пен баяндауыш (белгісі) зат есім мен тұйық етістіктен жасалып, арасына сызықша дұрыс қойылған. Басқа нұсқаларда үтір мен сызықшалар орынсыз қолданылған.

11. Белгісіз мағынадағы сөзі бар сөйлемді белгілеңіз.

    AA. Депутаттар заң жобасын бірнеше рет талқылаудан өткізді.

    BB. Талқылауға осы жолы сала мамандары түгел қатысты.

    CC. Мәжіліс мақұлдаған заң жобасы Парламент Сенатына жіберіледі.

    4D. Мәжілісте заң жобасын бірауыздан қабылдады.
    Пояснение. Сөйлемдегі «бірауыздан» сөзі нақты бір адамды немесе затты емес, жалпы көпшіліктің ортақ шешімін білдіретін белгісіздік мағынаға ие.

12. Шектеу мағынасындағы сөйлемді табыңыз.

    AA. Мекемеге құжатсыз кіруге тыйым салынған

    BB. Сақтық шараларын қатаң сақтау – өте маңызды

    CC. Қызметкерлер бұйрықпен танысып, қол қоюлары керек

    4D. Қызметкерлер өз міндеттерін жақсы біледі
    Пояснение. Бұл сөйлемде «құжатсыз кіруге тыйым салынған» деген тіркес арқылы белгілі бір әрекетке шектеу (тыйым салу) мағынасы анық көрсетілген.

13. Қалау мағынадағы сөйлемді таңдаңыз.

    AA. Сауалнама нәтижесі біз ойлағаннан да жақсы болды.

    BB. Сауалнама нәтижесіне қарай ұсыныстар әзірледік.

    CC. Ұсыныстарды тиісті мекемелерге ресми хатпен жолдамақшымыз.

    4D. Жылдық есепке сауалнама нәтижесін қосқымыз келеді.
    Пояснение. Сөйлемдегі «қосқымыз келеді» тіркесі -ғы/-гі, -қы/-кі келеді қалау рай тұлғасы арқылы жасалып, іс-әрекетті орындауға деген ниетті, қалауды білдіреді.

14. Тыңдалымда айтылмаған сөйлемді табыңыз.

    AA. Отызда орда бұзбаған, қырықта қамал алмайды.

    BB. Жетпіс бесте көңлін жерменен тең.

    CC. Отыз бес ағып жатқан селменен тең.

    4D. Он бес жас құйын қуған желменен тең.
    Пояснение. Бұл сөйлемде грамматикалық және мағыналық қате бар («көңлін» емес, «көңілі» болуы керек) және ол халық арасында таралған жас ерекшеліктері туралы толғаудың («Отыз бес ағып жатқан селмен тең...») дәстүрлі нұсқасына сәйкес келмейді.

15. Кеңес беру мағынасындағы сөйлемді табыңыз.

    AA. Дәрігерге біз де жні қаралып жүрміз.

    BB. Дәрігерлерден кеңес алып тұрады.

    CC. Дәрігерлердің еңбегіне ризамыз.

    4D. Дәрігердің жазып берген емін толықтай алыңыз.
    Пояснение. Сөйлемдегі «алыңыз» етістігі бұйрық райдың сыпайы түрінде тұрып, кеңес беру, нұсқаулық жасау мағынасын білдіреді.

16. Тыңдалымда айтылмаған сөйлемді табыңыз.

    AA. Отызда орда бұзбаған, қырықта қамал алмайды.

    BB. Жетпіс бесте көңілін жерменен тең.

    CC. Отыз бесте селмен тең.

    4D. Он бесте құйын қуған желменен тең.
    Пояснение. Қазақ халқының жас ерекшеліктеріне қатысты дәстүрлі сипаттамасында «отыз бесте селмен тең» деген тіркес кездеспейді, әдетте «отызда орда бұзар», «қырықта қамал алар» және «жиырма бесте жалынмен тең» деп айтылады.

17. Өтініш мағынадағы сөйлемді көрсетіңіз.

    AA. Хаттаманың көшірмесін жасап беріңіз.

    BB. Талап етілген құжаттардың тізімінде хаттаманың көшірмесі бар.

    CC. Талапта көрсетілген құжаттарды жинап болдым.

    4D. Хаттаманың көшірмесіне де төраға мен хатшы қол қойды.
    Пояснение. Сөйлемдегі «жасап беріңіз» тіркесі бұйрық райдың сыпайы түрінде тұрып, өтініш, өтіну мағынасын білдіреді.

18. ШЕШЕНДІК СӨЗДЕР

    AA. Отызда орда бұзбаған, қырықта қамал алмайды

    BB. Жетпіс бесте көңлің жерменен тең

    CC. Отыз бес ағып жатқан селменен тең

    4D. Он бес жас құйын қуған желменен тең
    Пояснение. Бұл жолдар Майқы бидің немесе Төле бидің шешендік сөздеріндегі адам өмірінің кезеңдерін сипаттайтын белгілі толғаудан алынған («Он бес жас құйын қуған желменен тең»).

19. Тыңдалымда айтылмаған сөйлемді табыңыз

    AA. Отызда орда бұзған, қырықта қамал алмайды.

    BB. Жетпіс бесте көңілін жерменен тең.

    CC. Отыз бес ағып жатқан селменен тең.

    4D. Он бес жас құйын қуған желменен тең.
    Пояснение. Бұл сөйлем халық арасындағы белгілі нақыл сөз («Отызда орда бұзар, қырықта қамал алар») бұрмаланып жазылған және жас ерекшеліктеріне арналған өлең шумақтарының («желменен тең», «селменен тең», «жерменен тең») құрылымына жатпайды.

20. Тыңдалым мәтіні бойынша сөйлемді жалғастырыңыз: Қырық бес .....

    AA. құйын қуған желменен тең

    BB. ағып жатқан селменен тең

    CC. аю аспас белменен тең

    4D. көңілі жерменен тең
    Пояснение. Халық ауыз әдебиетіндегі және дәстүрлі жас ерекшеліктеріне байланысты сипаттамада «Қырық бес — аю аспас белменен тең» деген тұрақты теңеу қолданылады.

21. Шартты мағынадағы сөйлемді белгілеңіз.

    AA. Мақсатымыз – осы жобаны ойдағыдай жүзеге асыру.

    BB. Отандық тауарлардың сапасы жоғары болса, сұраныс та көп болады.

    CC. Мекеме басшысы кезекті еңбек демалысында болғандықтан, құжаттарға қолды оның орынбасары қойды.

    4D. Жиналыс аяқталған соң бірден жоспар жазуға кірістік.
    Пояснение. Бұл сөйлемде шартты бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлемнің көрсеткіші «болса» (шартты рай тұлғасы) қолданылып, іс-әрекеттің орындалу шартын білдіріп тұр.

22. Өткен шақта жазылған сөйлемді көрсетіңіз.

    AA. Келесі айда өтетін іс-шараның жоспарын әзірледік.

    BB. Іссапардан келгеннен кейін есеп береміз.

    CC. Тексеріс жұмысы бойынша іссапарға жиі шығамыз.

    4D. Министрлікте заңгер болып жұмыс істеп жүрмін.
    Пояснение. Сөйлемдегі етістік «әзірледік» (әзірле + д + ік) өткен шақ тұлғасында (жедел өткен шақ) тұр, ал қалған нұсқалардағы етістіктер келер шақ пен осы шақта берілген.

23. Белгісіз мағынадағы сөзі бар сөйлемді белгілеңіз.

    AA. Талқылауға осы жолы сала мамандары түгел қатысты.

    BB. Мәжілісте заң жобасын бірауыздан қабылдады.

    CC. Депутаттар заң жобасын бірнеше рет талқылаудан өткізді.

    4D. Мәжіліс мақұлдаған заң жобасы Парламент Сенатына жіберіледі.
    Пояснение. Сөйлемдегі «бірнеше» сөзі белгісіздік есімдігі болып табылады және іс-әрекеттің нақты емес, белгісіз мөлшерін (мағынасын) білдіреді.

24. Он бес жас құйын қуған желменен тең

    AA. Жиренше шешен мен Қараби шешен

    BB. Жиренше шешен мен Қызылым қарт

    CC. Жәнібек би мен Жиренше шешен

    4D. Бөлтірік шешен мен Жиренше шешен
    Пояснение. Бұл үзінді Жәнібек хан (немесе Жәнібек би) мен Жиренше шешен арасындағы сөз сайысынан алынған, онда адам өмірінің кезеңдеріне (он бес жас құйын қуған желмен тең) сипаттама беріледі.

25. Меншікті білдіріп тұрған тіркесті көрсетіңіз.

    AA. бас сарапшы

    BB. өзіміздің ұсыныстарымыз

    CC. біз ұйымдастырдық

    4D. өз-өзін дамыту
    Пояснение. «Өзіміздің ұсыныстарымыз» тіркесінде «өзіміздің» өздік есімдігі ілік септігінде тұрып, «ұсыныстарымыз» сөзіндегі тәуелдік жалғауымен (-ымыз) байланысып, меншікті (иелікті) білдіреді.

26. Бұйрық мағынадағы сөйлемді таңдаңыз.

    AA. Мұндай жағдайда сабырлы болуға шақырамын.

    BB. Қызметкерлердің жағдайын күнделікті сұрап отыру керек.

    CC. Қызметкерлер демалысқа бекітілген кестеге сәйкес шықсын.

    4D. Қызметкерлерді жұмыстан тыс уақытта мазалауға болмайды.
    Пояснение. Сөйлемдегі баяндауыш «шықсын» (шық + -сын) бұйрық райдың 3-жағында тұр және бұйрық, талап ету мағынасын білдіреді.

27. Шартты мағынадағы сөйлемді белгілеңіз.

    AA. Мақсатымыз - осы жобаны ойдағыдай жүзеге асыру

    BB. Отандық тауарлардың сапасы жоғары болса, сұраныс та көп болады.

    CC. Мекеме басшысы кезекті еңбек демалысына шыққандықтан, ауыттарға алдын ала орнбасары қойды.

    4D. Жиналыс аяқталған соң бірден жоспар жазуға кірісті.
    Пояснение. Сөйлемдегі «болса» сөзі (бол + са) шартты рай тұлғасында тұр және іс-әрекеттің орындалу шартын білдіреді.

28. Тыңдалымда айтылмаған сөйлемді табыңыз.

    AA. Отызда орда бұзбаған, қырқында қамал алмайды.

    BB. Жетпіс бесте көңілін жерменен тең.

    CC. Отыз бес асып жатқан селменен тең.

    4D. Он бес жас құйын қуған желменен тең.
    Пояснение. Бұл сөйлем Шәкәрім Құдайбердіұлының «Адамдық борышың» немесе жас туралы толғауларындағы «Жетпісте жер ошақтай...» немесе «Жетпіс бесте көңілің жерменен тең» деген жолдардың өзгертілген нұсқасы немесе мәтінде мүлдем айтылмаған қате нұсқасы болып табылады.

29. Көптік жалғауы жалғанбайтын қатарды белгілеңіз.

    AA. әр өңір, бүкіл халық, он жоба

    BB. хаттаманың көшірмесі, кітапхана қоры, академия тыңдаушысы

    CC. құрылымдық бөлімше, лауазымдық міндет, депутаттық сауал

    4D. кеңейтілген жиналыс, маңызды кездесу, ресми отырыс
    Пояснение. Сөз тіркестерінің құрамында «әр», «бүкіл» сияқты жалпылау есімдіктері мен «он» сан есімі тұрғандықтан, олардан кейінгі зат есімдерге көптік жалғауы жалғанбайды.